W 2022 r. Morten Meldal, wspólnie z Carolyn R. Bertozzi i K. Barrym Sharplessem, otrzymał Nagrodę Nobla za rozwój chemii kliknięć (z ang. click chemistry) i chemii bioortogonalnej. Odkrycia te zmieniły sposób, w jaki naukowcy mogą łączyć ze sobą cząsteczki i badać procesy biologiczne, otwierając nowe możliwości m.in. w farmacji, diagnostyce oraz biotechnologii. Jednym z najważniejszych osiągnięć prof. Meldala było odkrycie wydajnej i selektywnej reakcji chemicznej, która pozwala łączyć ze sobą określone fragmenty cząsteczek w sposób szybki, przewidywalny i ograniczający powstawanie niepożądanych produktów ubocznych. – Najłatwiej wyobrazić sobie click chemistry jak klocki LEGO. Chodzi o taki sposób prowadzenia reakcji, który pozwala w prosty, szybki i niezawodny sposób łączyć ze sobą odpowiednio przygotowane cząsteczki – trochę tak, jak łączymy pasujące do siebie klocki. Dzięki temu naukowcy nie muszą za każdym razem budować całej konstrukcji od początku, ale mogą zestawiać gotowe elementy i tworzyć z nich coś nowego. Takie podejście znalazło zastosowanie m.in. w biologii, badaniach nad lekami, diagnostyce czy tworzeniu nowych materiałów. Click chemistry dała nam po prostu bardzo uniwersalne narzędzie do budowania na poziomie molekuł – powiedział prof. Morten Meldal.

Odkrycia uhonorowane Nagrodą Nobla w 2022 r. pokazują, jak osiągniecia z zakresu nauk podstawowych mogą otwierać drogę do rozwoju nowych technologii medycznych. Chemia kliknięć nie jest sama w sobie terapią, ale stanowi ważne narzędzie wykorzystywane w badaniach nad lekami, w tym rozwiązaniami umożliwiającymi bardziej precyzyjne dostarczanie substancji aktywnych do wybranych komórek i tkanek. To jeden z przykładów, w jaki sposób postęp w naukach podstawowych może z czasem przekładać się na nowe możliwości diagnostyczne i terapeutyczne.
Spotkania z noblistą – inspiracja dla przyszłych pokoleń badaczy
Wizyta prof. Mortena Meldala odbyła się w ramach Nobel Prize Inspiration Initiative – wieloletniego programu realizowanego przez Nobel Prize Outreach wspólnie z AstraZeneca. Jego celem jest budowanie relacji między wybitnymi przedstawicielami światowej nauki a kolejnymi pokoleniami badaczy, wspieranie wymiany doświadczeń i inspirowanie młodych ludzi do rozwijania własnych ambicji naukowych. Prof. Morten Meldal spotkał się ze studentami, doktorantami i przedstawicielami środowiska akademickiego Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego, Łódzkiego Uniwersytetu Medycznego oraz Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego. W swoich wystąpieniach zwracał uwagę na istotę procesu badawczego – czasem długiego i przebiegającego niezgodnie z założeniami, który jednak jest niezmiernie ważny w budowaniu doświadczenia każdego badacza. – W nauce bardzo łatwo skupić się wyłącznie na rezultacie – postawić hipotezę, zaplanować eksperyment i oczekiwać konkretnego efektu. Tymczasem prawdziwe odkrycia często zaczynają się wtedy, gdy dzieje się coś innego, niż zakładaliśmy. Click chemistry nie była wynalazkiem zaprojektowanym od początku z myślą o określonym zastosowaniu – była odkryciem, do którego doprowadził sam proces badawczy. Dlatego w nauce tak ważna jest ciekawość i uważność na to, co pokazuje eksperyment, nawet jeśli prowadzi nas w zupełnie innym kierunku. Czasem właśnie ta nieplanowana droga okazuje się najciekawsza i prowadzi do rzeczy, których wcześniej nie potrafiliśmy sobie wyobrazić – podkreślał noblista.

Spotkania z laureatami Nagrody Nobla to dla młodych badaczy nie tylko możliwość poznania historii odkryć, które zmieniły współczesną naukę, ale przede wszystkim okazja do bezpośredniej rozmowy z osobami stojącymi za tymi osiągnięciami. – Warszawski Uniwersytet Medyczny stawia na równi dydaktykę i naukę. Kształcimy przyszłych lekarzy i adeptów innych zawodów medycznych, ale stwarzamy też możliwości rozwoju naukowego młodym badaczom. Na naszej uczelni prowadzonych jest wiele projektów badawczych w zakresie nauk medycznych, farmaceutycznych, jak również nauk podstawowych. Wizyta takiego autorytetu, jak laureat Nagrody Nobla prof. Morten Meldal, jest bezcenną inspiracją dla naukowców, doktorantów i studentów angażujących się w prace licznych kół naukowych na naszej uczelni – wypowiadał się z uznaniem prof. dr hab. n. med. Rafał Krenke, rektor Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego.
Nobel Prize Inspiration Initiative stanowi jeden z przykładów współpracy AstraZeneca z polskimi uczelniami, która obejmuje wspólne projekty edukacyjne, programy rozwijające kompetencje przyszłych specjalistów sektora LifeScience oraz przedsięwzięcia związane z badaniami i rozwojem. – Dzięki współpracy Wydziału Biologii i Biotechnologii SGGW z AstraZeneca możemy organizować spotkania studentów i młodych naukowców z wybitnymi przedstawicielami światowej nauki, w tym laureatami Nagrody Nobla. Uważam, że takie doświadczenia są bardzo cenne, ponieważ dają młodym ludziom możliwość nie tylko poznania przełomowych odkryć, ale przede wszystkim rozmowy z ich autorami o drodze do sukcesu, wyzwaniach badawczych i znaczeniu odwagi w poszukiwaniu nowych rozwiązań. Podczas tegorocznego wykładu inaugurującego nowy rok akademicki w SGGW prof. Michał Zasada, rektor SGGW, zachęcał młodych ludzi do bycia buntownikami i zadawania śmiałych pytań. To ważne przesłanie, bo nauka potrzebuje ciekawości, krytycznego myślenia i gotowości do kwestionowania utartych schematów. Jednocześnie współczesna nauka nie rozwija się w izolacji – jej fundamentem jest współpraca międzynarodowa, wymiana wiedzy i doświadczeń oraz łączenie kompetencji badaczy z różnych krajów i dziedzin. Jestem pewna, że spotkanie z prof. Mortenem Meldalem będzie dla naszej społeczności inspiracją do odważnego rozwijania własnych pomysłów i poszukiwania rozwiązań, które mogą mieć znaczenie dla przyszłości nauki – podsumowała dr hab. Marta Mendel, prof. SGGW, prorektor ds. umiędzynarodowienia.
– W nauce nie zawsze od razu wiemy, dokąd zaprowadzi nas konkretne pytanie czy eksperyment. I właśnie na tym polega jej siła. Historia odkrycia prof. Meldala pokazuje, że przełom może zacząć się od badań, które początkowo nie mają oczywistego zastosowania, ale z czasem zmieniają sposób, w jaki rozumiemy i projektujemy nowe rozwiązania. Dlatego tak ważne jest, by młodzi naukowcy mieli przestrzeń do zadawania odważnych pytań, popełniania błędów i podążania za ciekawością. Spotkanie z noblistą, poza naturalnie ludzkim aspektem, pozwala zobaczyć, że za wielkimi odkryciami stoją nie tylko wiedza i talent, lecz także wytrwałość, otwartość na nieoczywiste kierunki oraz współpraca. Tę kulturę naukowej ciekawości chcemy wzmacniać również poprzez partnerstwa AstraZeneca z polskimi uczelniami – apelowała dr inż. Karolina Tkaczuk, dyrektor ds. współpracy akademickiej i innowacyjności w AstraZeneca Pharma Poland.

Tegoroczna wizyta jest kontynuacją spotkań polskiego środowiska akademickiego z laureatami Nagrody Nobla organizowanych w ramach Nobel Prize Inspiration Initiative. W poprzednich latach, dzięki współpracy Nobel Prize Outreach i AstraZeneca, Warszawę odwiedzili m.in. Sir Peter Ratcliffe, laureat Nagrody Nobla w dziedzinie fizjologii lub medycyny z 2019 r., oraz prof. Craig C. Mello, uhonorowany tą samą nagrodą w 2006 r. za odkrycie mechanizmu interferencji RNA. Tegoroczna odsłona jest już piątą edycją Nobel Prize Inspiration Initiative realizowaną w Warszawie.

KOMENTARZE